Bulgakov – Unfading Light (3) – Transcendent en immanent

Twee antinomieën spelen een centrale rol in de Bulgakovs definitie van religie: transcendent en immanent. Het immanente is dat wat besloten ligt binnen de grenzen van het bewustzijn. Dat wat erbuiten ligt is het transcendente. Is deze werkelijkheid de enige? Bestaat er een werkelijkheid voorbij het kenbare? Het is onmogelijk deze vragen te beantwoorden door te verwijzen naar onze ervaringen in deze immanente werkelijkheid. De enige mogelijkheid is gebruik te maken van een religieus zintuig waarmee de transcendente werkelijkheid ervaren kan worden. Anders dan occultisme biedt religie geen methode om het transcendente te ervaren. Het transcendente breekt in op de wetten van het immanente.

Verder lezen Bulgakov – Unfading Light (3) – Transcendent en immanent

Bulgakov – Unfading Light (2) – Hoe is religie mogelijk?

Bulgakov begint Unfading Light met een reactie op Immanuel Kant. De vraag die Kant zichzelf stelt in de Kritik der reinen Vernunft luidt: “Hoe is wetenschap mogelijk als objectieve algemeen betekenisvolle kennis, als het überhaupt mogelijk is?” In zijn Kritik der praktischen Vernunft en Kritik der Urteilskraft behandelt Kant de moraal respectievelijk het beoordelingsvermogen. In het boek met de veelzeggende titel De religie binnen de grenzen van het redelijke beschrijft Kant zijn visie op de plaats van religie[1]. Gebed, kerkgang, doop en communie zijn volgens Kant op zijn best niets meer dan moraal, en in het slechtste geval “fetisjistisch geloof” of “waangeloof”, pogingen van de kerk om het volk onder controle te houden.

Verder lezen Bulgakov – Unfading Light (2) – Hoe is religie mogelijk?

Bulgakov – Unfading Light (1)

Sergei Bulgakov in 1936

De Russische filosoof Sergei Bulgakov (1871) is in Nederland (ten onrechte) relatief onbekend. Vanaf 1890 studeerde Bulgakov politieke economie en rechten aan de Keizerlijke Universiteit van Moskou waar hij zich verdiepte in het marxisme. In 1901 verkreeg hij de titel professor in politieke economie aan het Polytechnisch Instituut van Kiev. Hoewel het neokantianisme grote aantrekkingskracht op hem uitoefende, bekeerde hij zich tot de Oosters Orthodoxe Kerk. In de jaren na de revolutie van 1905 verloor hij interesse in de politiek. Het was in deze tijd dat hij Svet nevechernii (Unfading light) schreef. In een aantal korte essays wil ik dit boeiende boek samenvatten. Een aantal citaten bij wijze van introductie:

Religion is such a universal fact of human life that it is impossible for anyone simply to deny it; if some say that religion in the present day cannot be considered as something proper to all humanity in the same measure, one can surely not forget that this same argument can to a greater degree be applied to aesthetics, ethics, and even science.

Religious experience in its immediacy is not scientific, philosophical, aesthetic, or ethical, and in the same way as it is impossible to know beauty with the mind (one can only think about it) so too only a pallid representation of the scorching fire of religious experience is given by thought.

One and the same world stands before us at one time like a mechanism, monstrous in its bad infinity, blankly keeping silent about its meaning, at another time like a revelation of the mysteries of Divinity or the source of cognition of God.